Жошы хан кесенесі

Жошы хан кесенесі — Қарағанды облысының Ұлытау ауданында, Жезқазған қаласынан солтүстік шығыс бағытта шамамен 45–50 км жерде орналасқан маңызды тарихи мәдени нысан. Бұл кесене Қазақстанның орта ғасырлық тарихы мен Алтын Орда дәуірінің мәдени мұрасының айшықты белгісі әрі ел үшін қасиетті орындардың бірі болып табылады.

Тарихи маңызы және тұлғасыЖошы (Жошы хан) — моңғол ханы Шыңғыс ханның ең үлкен ұлы, әскери басшы және Алтын Орда державасының (Жошы ұлысының) негізін қалаушы ретінде тарихта орын алған тұлға. Ол шамамен 1182–1227 жылдары өмір сүрген және өзінің әкесі Шыңғыс хан дәуіріндегі жорықтарға белсене қатысқан.

Исламдық және ортағасырлық жазба деректер мен жергілікті аңыздар бойынша, Жошы хан өз өмірінің соңында Орталық Қазақстандағы Улытау маңында аңшылықта қаза тапқан. Бұл жерде кейін оның азиялық ұлыстардағы маңызы мен тарихи рөліне арналып кесене салынған деп есептеледі.

Архитектурасы және құрылымы
Жошы хан кесенесі — ортағасырлық архитектураның айрықша үлгісі, оның негізгі бөліктері:
• Тік төртбұрышты негізі бар дүниежүзілік сәулет нысаны;
• Қызыл күйдірілген кірпіштен салынған қабырғалар мен екі күмбезді купол жүйесі;
• Портал (арка) мен кіреберіс элементтердің биіктігі шамамен 7.8 м;
• Ғимараттың сыртқы өлшемдері жоспар бойынша шамамен 9,5 × 7,0 м, ішкі өлшемдері — 5,25 × 5,25 м.

Кесене қабырғаларының ішкі жағы балауыз құм қоспасымен өңделген, ал сыртқы келбеті дәстүрлі ортағасырлық исламдық архитектура стилінде жасалған.
Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, кесене шамамен Жошы ханның қайтыс болғанынан 100 жыл өткеннен кейін, XIV ғасырдың бірінші жартысында (шамамен 1225–1350 жж.) тұрғызылған болуы мүмкін.

Жошы хан кесенесі жөнінде алғашқы тарихи мәліметтер XVI ғасырдан бастап жазба деректерде кездеседі. Мысалы, Хафиз Таныш пен Мир Мұхаммед әл Бухаридің «Шараф наме и шахи» шығармасында бұл кесене туралы айтылады, ол XVI ғасырдағы саяхаттар мен жорықтарда кездесетін тарихи нысан ретінде сипатталады.

Жергілікті халық аңыздары Жошы ханның өлімін аңшылықта болған тұстағы оқиға ретінде баяндайды, оған байланысты мифологиялық мотивтер мен жырлар қалыптасқан.