Қарахан кесенесі

Қарахан кесенесі — Қазақстандағы ең көне һәм маңызды тарихи мәдени ескерткіштердің бірі, ол Жамбыл облысы, Тараз қаласының орталығында орналасқан және ортағасырлық сәулет өнерінің ерекше үлгісі ретінде бағаланады. Бұл кесене XI–XII ғасырлар кезеңінде салынған деп есептеледі және ол Қарахан әулеті өкілдерінің бірі — Шах Махмуд Қарахан құрметіне арналған деп саналады.

Қарахан әулеті – ортағасырлық түркі моғол мемлекетінің ықпалды хандарының бірі, олар Қазақстанның оңтүстігі мен Орта Азияда ислам дінінің таралуына әсер еткен көшбасшылар қатарында болған. Кесененің бастапқы құрылысшысы пен нақты салынған мерзімі туралы археологиялық мәліметтер толық сақталмаған, алайда археологиялық қазба жұмыстарынан бұл нысанның Ислам мәдениетінің аймақтағы алғашқы кезеңдеріне, яғни XI–XII ғасырларға жататыны анықталған.

Бір кездері кесене онда құмбезі мен сәндік кірпіш өрнектері бар, портал күмбезді құрылыс ретінде салынған. 1902 жылғы фотосуреттерге сүйенсек, оның негізгі фасады әдемі кірпіш өрнектерімен безендірілген болған. 1961 жылғы археологиялық қазба барысында онда қысылған кірпіштердің 30 дан астам әртүрлі үлгісі табылған, бұл оның сәулеттік өрнектері мен ортағасырлық өнердің жоғары деңгейін көрсетеді.

Бүгінде Қарахан кесенесі — дөңгелек куполды құрылысы бар, орталық залымен және үш бұрыштағы шағын бөлмелері бар нысан. Оның сыртқы қабырғалары 1906 жылы қайта салынған кірпіштен, ал ішкі купол мен аркаларды бастапқы Қарахан дәуірінің кірпіштерінен қалпына келтірген. Кіреберісте араб жазуы — «Алладан басқа құдай жоқ, Мұхаммед — Оның елшісі» — жазылған, бұл мұнда ислам мәдениетінің маңызды орны екенін айқын көрсетеді.

Қарахан кесенесі — Қазақстанның ортағасырлық исламдық сәулетінің бағалы үлгісі, аймақта ислам діні таралған кезеңді көрсететін маңызды тарихи куәлардың бірі. Бұл орын тек қария құрылыстың қана емес, сонымен бірге Тараздың ежелгі рабад (қала маңы) мәдени кешенінің бір бөлігі ретінде — елдің мәдени мұрасының айрықша белгісі саналады.